SoJ; Batak lıklar ve kirli sular, sivrisinek/erin üreme leri için uygun ortamlardır. Üst: İnsandan kon emmekte olan bir sivrisinek. Plazmod yum malarya fşizont)

sıtmalı hastaların sayısı her geçen yıl belli bir artış göstermiştir. Çocuk Doktoru Ercüment Nitekim 1977 yılında ülkemizde saptanan sıtma vaka larının sayısı 120,000′e yükseldi. Üstelik bu vakalara ülkenin birçok bölgesinde rastlanmaya başlandı. Sıtmanın ülkemizde yeniden bir hortlama dönemine girmiş olması, sıtma savaş programlarına yeniden ağırlık verilmesi zorunluluğunu ortaya çıkarmıştır.

Sıtma hasta lığının bulaşmasında taşıyıcılık görevini ���Anofel� adlı sivrisinek türünün dişileri görür. Dişi anofel önce hasta insan ların kanım emer. Daha sonra da sağlıklı kişilerin kanını emerken, sıtma etkenini bulaştırır. Sıtma hastalığının etkeni olan plazmod yumu hastadan emdiği kanla kendi vücuduna alan sivrisinek, etkenin burada ço��almasına konaklık eder. Plazmodyum-lar çoğalıp, sivrisineÄ�in tükürük bezine geçerler. Sivrisinek teki bu Ã�oğalma biçimine “Sporogoni” denir.

Sivrisinek sağlıklı bir insanı soktuğunda salgıladığ�± tükürük salgısıyla birlikte sıtma etkenini de kişinin kanma karıştırır. Böylece sağl��klı bir insan a bulaşan sıtma etkeni, bu yeni konağın önce karaciğer parankim hücrelerinde çoğalır. Daha sonra buradan kana1 geçip alyuvarların i��ine girer. Alyuvar lara giren plazmodyumlar burada da çoÄŸalırlar ve bir süre sonra alyuvarları patlatıp yeniden kana karışırlar. Kana karışan plazmodyumlar yemden başka alyuvarlara girerek çoğalmalarım sÃ�rdürürler.

İnsan vücudunda karaciğer parenkim hücreleri ve alyuvarlar içindeki bu çoğalmaya da â��Şizogo-ni” denilir.

Her plazmo dyum çeşidi için belli olan çoğalma süresinden sonra içinde çoğaldıkları alyuvarları patlatıp kana karı���±rlar. Bu çoğalma süresi plazmodyum vivaks ve plazmodyum ovale için 48, plazmodyum malarya için 72, plazmodyum falsiparum için de 36 – 48 saattir. Plazmodyumla-rın yani sıtma etkeni olan asalağın belli aralıklarla alyuvarlar�� patlatmasından hemen sonra da “Sıtma nöbeti” denilen belirtiler zinciri ortaya çıkar. Bunlar; alyuvarların patlamasıyla kana karıÅŸan alyuvar artıkları, alyuvarlara kırmızı rengi kazandıran hemoglobin denilen renkli madde ve kana karışan plazmodyumlardır. Başlangıçta sıtma nöbetleri düzensizdir, çünkü alyuvarların patlamaları düzensizdir. Daha son-

raları ise plazmodyum tÃ�rüne bağlı olarak sıtma nöbetleri belli aralıklarla belirmeye başlar. Plazmodyum vivaksm neden olduğu sıtmada alyuvarlar 48 saat içinde patlar. �œÃ§üncü gün, sıtma belirtilerinin bulunduğu gündür. Bu nedenle plazmodyum vivaksm yol açtığı s�±tmaya “Üç günlük sıtma” denir. Plazmodyum malaryada alyuvarlar 72 saatte patlarlar. Sıtma nöbeti dördüncü günde ortaya çıkar. Bu nedenle plazmodyum malaryanın yol açtığı sıtmaya “Dört günl��k sıtma” denir. Yani nöbetler dört günde bir gelir. Plazmodyum falsiparumda alyuvarlar 36-48 saatte patlarlar. Öyle ki burada sıtma nöbeti ikinci ya da üçüncü günde görülür. Buna göre iki. gÃ�nlük sıtma ya da üç günlük sıtma gelişir. Plazmodyum falsiparum genellikle dalak, karaciğer, kemik iliği gibi organların kılcal damarlarında �§oÄ�alır. Plazmodyum ovalede, alyuvarlar 48 saatte �§atlar..Sıtma nöbeti üçüncü gün olur. Bu tipe de “Üç günlük sıtma” denir. Plazmo dyum falsiparumla bulaşan alyuvarlar birbirlerine ve damarların iç duvarlarına yapışma eğilimindedirler. Bunun sonucu olarak kılcal damarlarda kan dolaşımı yavaşlar, kan damarl arının geçirgenliği değişir ve bazı kılcal damarlar da tıkanır. Özellikle beyin olmak üzere kılcal damarları tıkanan dokularda kanama, şişme ve oksijen azlı��ı gelişerek tehlikeli belirtiler ortaya çıkar. Anımsanacağı gibi patlayan alyuvarlarla birlikte kana hemoglobin maddesi de fazla miktarda karışmaktaydı. Beyin, karaciÄ�er, dalak ve deri gibi organlar, bu maddenin fazlaca birikmesine bağlı olarak gri-siyah bir renk al�±rlar. Dalak başlangıç ta yumuşakt��r. Müzmin-leÅŸmiş vakalarda ise büyür ve sertleşir. Dalakta kanama odaklan gelişebilir. Büyümüş ve sertleşmiÅŸ olan dalak kendiliğinden hafif bir darbeyle yırtılabilir. Plazmodyum vivaks sıtmasında kuluçka d�¶nemi kişinin bağışıklığına göra 8-24 gün (bazen de çok daha uzundur) sürebilir, Bilindiği gibi kuluçka döneminde bulaşma olmasına karşın, hastalık belirtileri ortaya çıkmaz. Kuluçka döneminin sonunda hastalık bazen genel rahats��zlık belirtileriyle çoğu kez de sıtma nöbetleriyle aniden baÅ�lar. Tipik bir sıtma nöbeti titreme (soğuk), ateÅ� (sıcak) ve terleme olmak üzere 3 dönemde geliÅŸir. Titreme (soğuk) döneminde, hastada şiddetli bir üşüme duygusu, titreme, bulantı, kusma, baş aÄŸrısı, sık idrara çıkma gibi belirtiler görülür. Hastanın yüzü soluk, nabzı hızlı ve dolgun, derisi hafif morarmıştır. Titreme, genellikle 15-Ȝ dakika kadar sürer. Bu dönemin sonunda hastan�±n ateşi yavaş yavaş yükselmeye başlar ve sıtma nÃ�beti ateş (sıcak) dönemine girer. Üşüme duygusunun kaybolmasıyla’birlikte, hastanın ateşi 40°-41°C’ye yükselir. Hasta şiddetli bir sıcaklık duyar. Buna ek olarak bulantı, kusma, susuzluk, baÅ� ağrısı, göz ağrısı ve karnın sol yarıs�±nda kaburganın hemen altına rastlayan bölgede dalak ağrısı gelişir.Hastamn solunumu sıklaşmıştır. Derisi kurumuş, yüzü kızarmıştır. Bazı hastalarda bilinç kaybı ve sayıklama görülebilir. 2dž saat kadar süren ateş dönemi şiddetli bir terlemeyle sona erer. Hastanın ateşi terleme döneminde düşer. Nöbet sona erdiğinde halsizlik dışında herhangi bir yakınma kalmaz. Sıtma nöbetinin t�¼mÃ� yaklaşık 6-12 saat kadar sürmektedir. Sıtma nöbetleri ilerledikçe hastada bir kansızlık geli�Ÿir. Kan sayımında alyuvarların sayısı azalmıştır. Nöbet sırasında hastanın kanında akyuvarların sayısı çoğalır. Bilindiği gibi akyuvarlar�±n çoğalmasına “Lökositoz” denir. Tedavi görmeyen kimselerde bağışıklığın gelişmesiyle birkaç ayda nöbetlerin arası açılır, şiddeti azalır, daha sonra da nöbetler tümüyle kaybolur. Ancak bu durum, hastalık aylar ya da yıllar sonra yeniden ortaya çıktığında görülebilir. Bağışıklık oluşmayan hastalarda sıtma nöbetleri sayıca arttıkça kansızlık da ağırlaşır. Hasta çok fazla kilo kaybeder ve sonunda Ölür.
Plazmodyum falsiparum sıtmasında, öteki sıtma çeşitlerine oranla çok daha sık komplikasyonlara rastlanır. Bu komplikasyonlardan biri “Beyin sıtması” denilen durumdur. Bir başka komplikas-yonda “Sıtma hiperprelaksisi’denilen durumdur. Burada, beynin ısı düzenleme merkezindeki bozukluklar nedeniyle ateş çok yükselir ve vücutta güneş çarpmasına benzeyen bir tablo gelişir. “Karasu humması” denilen durum s��tmada rastlanılan bir başka komplikasyondur. Alyuvarlarında Glikoz-G-phosphotase ferment de-fekti olup genellikle soğukta kalan, fazla alkol kullanan ya da yetersiz tedavi görmüş hastalarda gelişir. Bu gibi hastalarda ateş kısa zamanda yükselir. Bulantı, kusma, sarılık, kan işeme ve böbrek yetmez liği gelişir. Böbrek yetmezliği idrarın az çıkmasına ya da hiç çıkmamasına, idrar içinde hastanın protein kaybetmesine neden olabilir. Bu hastalarÄ�n idrarı bir süre bekletilirse siyah bir renk alır.

Bu gibi hastalarda tedaviye karşın, ölüm oranÄ� oldukça yüksektir. Sıtmada ilk nöbetin sona ermesiyle müzmin devre başlar. Ameliyatlar, yorgunluk, heyecan, iklim değişiklikleri, darbeler ve vücudun direncini kıran her türlü etken, bu devrede sıtmanın yeniden ortaya çıkmasına yol açabilir. Yeterli bağışıklık gelişmemiş olan kimselerde bu duruma daha sık rastlanmaktadır. Çocuklarda sıtma daha ağır seyreder. Beden sel ve zihinsel geli�Ÿme bozulur. Sıtma sonucu ölümler çocuklarda daha sÄ�k görülmektedir. Sıtma hamile kadınlar için de önemli bir sorundur: Düşük, erken doğum ve Ölü doğum tehlikesini arttırır. Müzmin sıtmalı annelerin çocukları da doğuştan sıtmalı olabilirler.

Sıtma hastalığının teşhisinde, parmak ucu ya da kulak memesinden alınan kanda etkenin görülme sinden yararlanılır. Kan almadan birkaç dakika önce hastaya adrenalin zerk edilmesi kanda sıtma etkenini görme olasılığım çoğaltır. Sıtmada ilk nöbetlerden başlayarak bağışıklık gelişir ve nöbetler birkaç hafta ya da ay sonra kendiliğinden ortadan kalkar. Bağışıklık genellikle hücreseldir. Daha önce de belirttiğimiz yorgunluk, ameliyat gibi nedenler bağışıklığı güçsüzleştirdiÄŸinde sıtma yeniden ortaya çıkar. Yeterli bir baÄŸÄ�şıklık ohışturamayanlarda ilk nöbetlerin uzun sürmesi ve ağır geçmesi ölüm tehlikesini çoÄŸaltır.

Sıtmanın tedavisinde bağışıklığı olan hastalarda “Klorokin” adlı ilaç sıtma nöbetlerini durdurur. “Atebrin”, “Kinin” de bu gibi hasta larda kullanılır. Bağışıklığı olmayan hastalarda aynı ilaçların daha uzun süreler kullanılması gerekir. Kinine ek olarak “Primetamin” ve aminöakridin türevleri (atebrin gibi) verilmesi uygundur. Sıtmanın tümüyle ortadan kaldırılması için sırayla “Klorokin”, “Primakin’\ “Primetamin” tedavisinin uygulanması gerekir. Bu programla kitlelerde sıtma tümüyle tedavi edilebilir. Ülkemizde sıtma ilaçlarının ücretsiz olarak dağıtıldığını belirtelim. Sıtma tedavisinde yatak istirahatı, hastanın protein ve kaloriden zengin ve bol sivili besinler alması çok Önemlidir. Ä°leri derecede kansızlık gelişen durumlarda kan nakli yapılmalıdır. Kuşkusuz sıtma hastalığına karşı alınacak en iyi önlemler hastalığın yayılmasında çok Önemli rol oynayan ve taşıyıcı sivrisinekleri barındıran pis su birikintilerinin.bataklıklarm ortadan kaldırıl^ ması, sıtmanın g�¶rÃ�ldüğü bölgelerde sağlıklı kişilerin cibinlikler altında yatmasıdır. Çocuk Doktoru Ercüment bu önlemlerin yanı sıra etkili bir sivrisinek savaşma girilmesi de gerekir. Sıtmanın yaygın olduÄŸu bölgelere giren sağlıklı kişilerin haftada bir kez 300 mg. klorokin almaları ve bölgeden ayrıldıktan sonra da iki hafta süreyle günde 15 mg. Primakin almaları yararlı olacaktir. Bu makale alintidir. Düzenleyen Çocuk Doktoru Ercüment.

Kansızlık birçok nedenlerden meydana gelen bir durumdur Belirtileri genellikle aynıdır ama hastalığın ve kansızlık derecesıne göre değişir Yorg unluk, zay�±flık, baş dönmesi kulak çınla ması, gözlerde le keler solgunluk ve baş ağrıları en çok görülen belirtilerdir. Çocuk Doktoru Sönmez Eğer kanama ilerlemışse nefes darlığ��, nabzın süratle nmesi, zayıfla ması ve nihayet koma hali görülür.

Oluş neden lerine göre üç tip kansızlık sa yılabilir: Birinci tip kansızlık kan yapımı nın azalması sonucu meyd ana gelen kan sızlıklardır: İkinci tipte kan kaybı söz konusudur: Üçüncü tip kan sızlıkta ise alyu varların yıkımında artma vardır. Çocuk Doktoru Sönmez.

Kan yapımının azalma sına bağlı anemiler:

Bu tip kansızlıklar içinde en çok görülen demır eksiklik lerine bağlı kansızlıklardır Demir vücudumuzda toplam 4 gram ka dard��r Bunun 2,5 gramı kanda hemoglobi ne bağl�± olarak, 1 gramı depo demiri olarak, 0,5 gramı da myoglobın olarak dokularda ve ayrıca bazı enzimlerde bulunur. Çocuk Doktoru Sönmez

Kadın larda adet kanaması esnasında, ge belikte, s��t verme esnasında ve çocukluk çağında demir ihtiyacı normalin birkaç katına çıkar Demir eksik liğinin nedenleri arasında, kanamaları, barsak parazitle rini ve özellikle Anadolu’da görülen top rak ve kıl yeme alışkan l��klarını sayabiliriz.

Demir eksikliğine bağlı kansızlıklarda te davi için ağızdan demirli ilaçlar tablet ve ya şurup şeklinde verilir. Bu arada dışkı nın siyah renk almasının demirden olabi leceği de unutulmamalıdır. ��ocuk Doktoru Sönmez

Megalo blastik anemiler: Karaciğer hasta lıkları, tıroıd bezi yetersizliği, tüberküloz, Hodkgın hastalığı ve alyuvarların yıkımı nın arttığı (hemolıtık anemi) durumların da bu tıp kansızlık vardır. Ortak neden, folık asit ve B 12 vitamini eksikliğidir Al yuvarlar normalden daha b�¼yÃ�k tür ama oluş hızları çok düşüktür Pernısyoz ane mi denen kansızlık çeşidi en onemlıs�±dÄ�r. Bu hast alıkta midenin salgıladığı entrensel faktör adında bir madde eksiktir. Bu na bağlı olarak da B 12 vitamini sindirilemez. Çocuk Doktoru SÃ�nmez , Erken teşhis ve tedavi edilmezse si nir sistemi bozukluklarına neden olabilir. Teşhiste halsizlik, çabuk yorulma, nefes darlığı, ellerde uyu�Ÿma, dilde yanma ve atrofi gibi belirtiler ��nemlidir. Dil kırmızı ve kaygan bir görünüm alır. Tedavide B 12 vitamini ile beraber folik asit verilmelidir.

Kronik enfek siyon anemisi: Çeşitli neden lerden ötürü kemik iliği yetersizliğine bağ lı olarak meydana gelen kansızlıklardır. Verem gibi kronik enfeksiyonlar, lösemi ler, zehirli maddeler ve baz�± ilaçlar (Kloramfenikol, sulfamidler, hydantoin, butazolidin ve altın tuzları) tiroid yetmezliği, kronik böbrek hastalığı ve aplastik anemi say��labilir. Bu gibi durumlarda önemli olan kansızlığa neden olan hastalığı tedavi et mektir.

Kalıtımsal Sferositoz hastalığı : Diğer adıyla Ailevi hemofilik sarılık, alyuv arların şeker tüketme yetene�Ÿindeki anormallik ten ileri gelir ve kalıtımsal olarak sonraki kuşaklara geçer. Küre şeklini alan alyu varların yaşam süresi çok kısadır. Dalak bu anormal biçimli alyuvarları yutar ve or ada yok eder. Bu nedenle dalak çıka rılması, yani splenektomi ameliyatı yapı lır. Dalak çıkarılmasından sonra da, alyu varların şeker üretiminde bozukluk görü lebilir ama yaşam süreleri normaldir.

Akdeniz Kan sızlığı: Talasemi ya da Cooley kansızlığ�± adı verilen bu hastal��k da bir başka kalıtımsal alyuvar bozukluğudur.
Bu hastalık daha çok Yunan lÄ�larda ve İtal yanlarda görülür. Hemoglobin üretememe yüzünden ortaya çıkar. İlk evreleri demir eksikliğinden doğan kansızlığa benzer. İle ri evrelerde hemolitik bir kansızlık ve so nunda sarılık görülür. Dalak ve böbrek bü yür. Etkili olabilecek tek tedavi kan nakli dir.

Orak hücreli anemiler: Bir başka kalıtım sal kan hastalığı olan orak hücreli kan sızlıkta ise alyuvarlardaki hemog lobin bileşimi normalden farklıdır (S hemoglobi ni). Bu nedenle alyuvarlar orak ya da ya rım ay bi�§imini alır. Alyuvarların yaşam sü resi çok kısadÄ�r ve hasta kansızdır. Bu hastalık daha çok zencilerde görülür. Be lirtilerini göstermediği kimselerde bu hastalık genlerde saklı kalır. Bu hasta ların kat nmda anormal hücre oluşumu vardır fa kat kansızlık yapacak kadar çok değildir.

Bu durumda olan kişiler taşıyıcıdırlar. Eğer hast al�±k taşıyıcı bir kadınla, bir erkek evlenirse, çocuklarında çok şiddetli bir orak hücreli anemi ortaya çıkar. Bu has talık için öne sürülen üre ve siyanat te davileri henüz deneme devresindedir. Kan tranfüz yonları ile hayatın devamı sağ lanabilmektedir.

Apîastik Anemi: Alyuvarların kemik ili ÄŸinde üretile meme hastalığıdır. Arsenik ve benzin gibi zehirli maddelere maruz kal ma ve yüksek oranda radyasy
ondan etki lenme sonucu oluşabilir. Akyuvarlar ve trombositler de azalabilir. Polisitemi.- Alyuvarların anormal şekilde artmasıdır. Bu hastalığın polisi temi vera diye bilinen bir çeşidinde ise, kanın her türlü hücrelerinde artış gör�¼lÃ�r. Kan sayı mı milimetre küpte 7-10 milyon arasında dır. Kan hacmi, normal miktarı olan 5 lit reden 10 litreye yükselmiştir. Polisitemili bir insanın derisi genellikle kırmızıdır. Da lak büyür ve kan basıncında artış görüle bilir. Sempto mlarÄ�n nedeni çoğalan kanın, kan damarlarında normal hızla akmama-sıdır. Kanın damarlarda aniden p�±htılaş ması, çok sık görülen bir durumdur. Te davi, kan akıtma yolu ile yapılabilir. Kanı normal hacmine getirmek için çok mik tarda kan alınmal�±dÄ�r. Bu hastalığın teda visinde radyoaktif maddelerin kullanımı önem kazanmıştır. Radyoaktif fosfor ke mik iliğinde alyuvar oluşumunu engelleye rek alyuvar miktarını düşürebilir. Bu te davi yöntemi, hastanın iznine bağlıdır. Po lisitemi vera�€™nın tedavisinde en önemli faktör, kanın hac mini aynı düzeyde tut mak açısından doktor-hasta iliÅŸkisinin kı sa aralıklarla sürdürülmesidir. Hastalığın nedeni henüz bilinmemektedir. Yüksek b�¶lgelerde yaşayan insanlarda ya da kalp ve damar hastalarında da polisitemi görü lebilir. Bu gibi durumlarda polisiteminin nedeni oksijen yetersizliğidir.

Yeni doğan bebeklerde görülen kansızl��k : Eritrobla stosis fetalis denilen bu hasta lıkta annenin kanÄ� Rh negatif, babanın ka nı Rh pozitiftir. Böyle evlenmelerde doğa cak çocuğun kanı Rh pozitif olursa anne gebeyken, çocuğun kanındaki hücrelerden bir kısmı annenin kan dolaşımına geçer ve annenin bu kana karşı duyarlı hale gel mesine neden olur. İkinci gebelikte yeni den Rh pozitif kan annenin kan dolaşımı na girdiğinde önceden oluşmuş güÃ�lü an tikorlar, bunları yok etmek için bebeğin kan dolaşımına girerler ve alyuvarlara za rar verirler. Zarar gören alyuvarların ya şam süresi k�±sadır. Hızla yok olurlarken, parçalanan hemoglobinden çıkan bilirubin maddesi birikmeye başlar. Böylece bebek sanlığa yakalanmış ve kansız kalmı�Ÿ olur.

Yeni doğmuş bebekteki bilirubin maddesi omurilik sıvısına geçerek beyne ulaşabi lir. Bu yolla çok tehlikeli, teda visi olanaksız bir biçimde beynin bazı merkezlerinin tahrip olmasına neden olur. Buna kernikterus denir. Nüfusun % 15′inde Rh nega tif kan bulunduğu gibi her gebe olan Rh negatifli kadının bebeğinin hemolitik has talığa yakalanmasÄ� şart değildir. Bazen er keğin kanı da Rh negatif olabilir. Bu du rumda bebeğin kanı Rh pozitif olmaz. Ge belik esnasında her bebeğin kanı annenin dolaşım sistemine geçmez, bu nadiren olan bir durumdur. Doktor, anne ile babanın kan gruplarını saptar ve gebelik süresince annenin kanındaki anti Rh antikorunun dü zeyini indirekt Coombs testi ile ara�ŸtÄ�rır.
Eğer çocuklarda eritroblatosis fetalis g�¶ rülürse, kandaki bilirubini ve tehlikeli an tikorları dışarıya atmak için çocuğun ka nı tamamiyle değiştirilir (Exchange tran-fussion).

Hastalı�ŸÄ±n şiddeti her vakada farklı oldu ğu için, her çocuğa böyle bir tedavi gerek meyebilir. ABO kan gruplarına bağlı olarak ortaya çıkan hemolitik hastalıklar da var dır. Yeni doğan çocukların uzayan sarılık larında ABO uyuşmazlığını gözön�¼nde bu lundurmalıdır. Çocuk Doktoru Sönmez .

Elbette bölgede statükonun bozulmamasına hizmet edeceği müddetçe Mübarek’in bu planına ABD’nin ve İsrail’in itiraz etmesi beklenmemeli. Açıkça Washington destekli bu hamleler Mısır�€™daki halk isyanını hem dizginlemeyi, hem de iktidar devri sürecini garantiye almayı içeriyor. Tabi tutarsa… Mısırlılar da Tunuslular’ın izinden gidip sokaktaki isyanlarını sürd��rürse tutmaması olasılığını gözardı etmemeli. Elbette senaryonun tamamlanması için ülkede bir hayli kargaşa yaşanması da icab eder. Yağma ve talan olaylarının ahaliyi bezdirmesi, ordudan daha fazla medet umulması Her ihtimalde Hüsnü Mübarek’in sonu yakın görünürken, 30 yÄ�llık diktatöre karşı kozlarını oynayan başkaları da eksik değil. Bunlardan birisi de Şubat 2010’da ülkeye dönüp bir dizi muhalif ve aydınla gÃ�rüştükten sonra Müslüman Kardeşleri de içeren Ulusal Değişim Birliği adlı yeni bir siyasi hareket kuran Muhammed el Baradey. Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (UAEK) Başkanlığını içeren 10 yılda Bush yönetimini Irak’taki yalan dolan kitle imha silahları ile İran’ın nükleer dosyası konusunda getirdiği itirazlarla illet etmiş bir isim. Ancak bu Amerikan karşıtı olduğu anlamına gelmiyor. Tam tersine Obama’yla dirsek teması, ABD BaşkanÄ� daha bir yıllık görev süresi dolmadan Nobel Barış Ödülü’ne layık görüldüğünde onu �œBu onura ondan daha fazla layık olan başka birisini düşünemiyorum” selamlamasından anlaşılabilir. Şimdi Baradey, Obama yönetimine Mübarek gitmeden gösterilerin dinmeyeceği, siyasi sistemin değişmesi gerektiği mesajları yolluyor. ABD’nin tavrından ‘hayalkırıklığına uğradığını’ aç�±kÃ�a belirtirken, Mısır’da herhangi bir değişimin ‘içeriden gelmesi gerektiğini’ vurgulayarak…
Sadece bu sebepten değil elbette ama Baradey’i Amerikan kuklası görmek yanlış olur. Kendisini yıllardır takip etmiş birisi olarak Mısır���ın demokratik, çoğulcu bir siyasi rejime geçmesini gönülden arzulad�±ÄŸ��na şüphem yok. Ama diğer yandan iktidar için binbir ayak oyununun döndüğü Kahire’de iktidara soyunan birisi için öyle ya da böyle Amerikan desteği gerekiyor.Zira Mısır, Tunus gibi değil. Amerika’nın Ortadoğu’daki ç��karları ve herşeyden öte İsrail açısından çok kilit bir ülke. M�±sÄ�r 1979’da İsrail ile barış anlaşması yapm�±ÅŸ ilk Arap ülkesi. Karihe’de iktidara gelecek olan şahsiyet bölgede statükoyu ABD ve İsrail’i zorlayacak bir hale sokacaksa, Washington’ın buna geçit vermesi kolay değil. Dolay��sıyla Washington için asıl sorun iktidar boşluğu yaratılmasına gelip dayandıkça, Mısır ordusu ve Mübarek’ten olmasa bile yarattığı statükodan vazgeçmek kolay deÄ�il. Bu yüzden koşullu destek verildi. Mısır ordusuna yapılan yıllık 1.3 milyar dolarlık yardımın gözden geçirilebileceği söylendi. Halkın ipleri biraz daha gevşetilerek istikrarsızlıkların baÅ�göstermeyeceği bir reformcu sürece geçilebilmesi için alenen Mübarek’e ‘kart açıldıABD y�¶netimi bir kez daha açıkta yakalanmış görünüyor. İsrail’in en mühim stratejik müttefiki olarak kalacakları, Süveyş kanalının muhafızı olarak petrol sevkıyatının kilidini istenen yöne çevirecekleri s��rece Mısır’da dediklerini yapmaya en teşne olanları destekleyecekler.Peki ya Mübarek�™e isyan etme cesaretini göstererek ilk kes psikolojik korku bariyerini bu denli aşmayı başarabilmiş Mısır halki?

‘Anadolu’da petrol çıkıyor’ ve ‘2. Abdülhamit’in saklı sandığının gizemi’ fikirleri; sıkı bir politik-gerilim, polisiye, macera ya da casusluk gerilimi ile karÅŸÄ�laşacağımıza dair ümitlerimizi güçlendiriyor doğrusunu söylemek gerekirse. Ancak “Sultanın SÄ�rrı”, sinemamıza Mahsun Kırmızıgül’ün soktu��u ‘Hollywood’ usulü dokuyu hissettirdiği yerlerinde keyif verse de genel anlamda türsel bilinçsizlik, üslupsal kafa karışıklığı ve gizem kuramama dezavantajlarının altında eziliyor. Yine de ‘“Kurtlar Vadisi: Irak”, “Miras” gibilerini görmüş adamız’ diyenler için bu dala tutunmak doğru bir düşünce olabilir.

“Syriana”yı (2ዅ) hatırlatan bir çatışma sahnesi, akıllara “Da Vinci Sırrı”ndaki (“The Da Vinci Code”, 2዆) kilise aforozunu getiren bir kamçılama sekansı ve daha nice Hollywood işi kısım sayılabilir “Sultanın Sırrı”nı izler iken. Ancak dizi arka planlı yönetmen Hakan Şahin, bunları aynı üslup içinde birleştirme konusunda bir hayli sıkınt�± Ã�ekmiş bu ilk filminde.

Türsel ve üslupsal sorunlar sebebiyle dağınık duruyor

Bunun ana sebebini bilemeyeceğiz. Ancak “Sultanın Sırrı” genel anlamda bakınca polisiye, ajan filmi, politik-gerilim, aksiyon, macera, casusluk gerilimi gibi türlere yakınlığıyla anılabilecek bir eser. Tabii 102 dakikasını izler iken bu türlere hakim olmayan halini görünce polis ve ajan yaratma konusunda da kimi sıkıntılara gark olduğuna tanıklık etmek mümkün. Bu sebeple de en kısa tanımıyla hem üslup sıkıntÄ�sından, hem de türsel bilinçsizlikten mustarip bir eserle yüzleşmek durumunda kalıyoruz.

Ancak her şeye rağmen belli sahnelerde kurgu ve görünt�¼ yönetimini iyi birleştiren Hakan Şahin, başlarda Peter Berg ve Michael Mann ile suç filmlerine giren el kamerasını öne çıkaran anlatıdan sonuç almış, ortalarda uzun plan odaklı üslubu zaman zaman devreye sokmuş, geri kalan bölümlerde ise Spielberg’den gelen klasik Amerikan sinemasının çekirdek gramerini filminin içine yerleştirmiş.

Yerebatan Sarnıcı’ndaki kısımlar tempo ve gizem olgusunu düşürüyor

Fakat ne hikmetse bunların polis karakolu, Ortadoğu, Yerebatan Sarnıcı derken bir noktada birleşemeyip dağınık bir hikaye anlatma geleneÄ�ine yol açtıkları söylenebilir. Bunun devamında da özellikle Yerebatan Sarnıcı’ndaki bölümlerin neredeyse hiç kurgu müdahalesi olmadan karş�±mÄ�za getirilmesi, tempoyu düşürürken, aynı zamanda ilgiyle takip ettiğimiz gizemden de bizi uzaklaÅŸtırıyor.

Lafın özü bir süre sinemaskop formatında ve yüksek prodüksiyon kalitesiyle izlemekten keyif alınan yapıt, özellikle ikinci yarısında gizemini ve temposunu kaybedince irtifa kaybediyor. Bu noktada da belli ki projenin Avrupa Kültür Başkenti fonundan alınan para ile çekilip kısa süreye sıkıştırılması sorunu baş göstermiş. Duyduğumuza göre etrafta bu tarz projeler genelde en fazla 7-8 aylık zamana tabi tutuluyor.

Yabancı uyruklu oyuncular bir ucuzluk hissiyatı yaratmış

“Sultan�±n Sırrı” da 2. Abdülhamit’in içinde ne oldu�Ÿu bilinmeyen sandığının gizemini aralayan ve petrol ticaretinin Türkiye’nin doğusunda da olabileceÄŸini anlatan macera dolu ve tansiyonu yüksek bir filme dönüşebilecekken yarı yolda tökezleyip uçurumdan aşağı yuvarlanmış.

Tabii bunda bir başka sebep de Marc Dacascos ve Emmauel Bettencourt gibi ikinci sınıf oyuncuların hikayeye doğrudan müdahil olmaları. Öyle ki onların Sinan Albayrak ve Zeynep Beşerler’in polis karakterlerin öyküleri anlatılırken devreye giren en azından tansiyon duygusunu bir anda yıkmaya yaradıkları söylenebilir.

Bu sebeple de bu isimlerin sadece birkaç dövüş sahnesindeki becerileriyle bir gıdım görsel zevk aşılayabiliyoruz. Genel çerçevede ise TV kalitesindeki işlerin aranan ismi Dacascos ile figüranlıktan �¶teye gitmesi mümkün görünmeyen Emmanuel Bettencourt’un garip oyuncularına tanıklık ediyoruz.

Avrupa Kültür Başkenti dayatması olmasa amacına ulaÅŸabilirmiş

Film de bütün inandırıcılık ve profesyonelliğini bir kenara bırakıp kaderine teslim olmak zorunda kalıyor. Bizim vasat oyuncularımızı Amerikan ajanı yapsalarmış en azından daha samimi bir yerlere gidilebilirmiş uzun lafın kısası.

Tabii bu projenin tamamına erememesinin ana sebebi Avrupa Kültür Başkenti fonunun sıkıştırıcı tutumu olmuş belli ki. Bu sebeple de ‘Fazla söze ne hacet��� deyip aradan çekilelim. Zira dramatik yapı tam anlamıyla zedelenip aradaki boşlukların anlamları yerine ulaşamazken neredeyse ‘son’suz bir filmle yüzleşiyoruz burada. Hedefi doğrultusunda en azından başını ve sonunu bilmemiz gerekmez miydi oysa ki?

FİLMİN NOTU: 3.8

Künye:

Sultanın Sırrı
Yönetmen: Hakan Şahin
Oyuncular: Sinan Albayrak, Mark Dacascos, Zeynep Beşerler, Emmanuel Bettencourt, Şerif Sezer
Süre: 102 dk.
Yapım Yılı: 2010

DAVID LYNCH DEHLİZLERİNE ‘GENÇLİK’ AŞISI

Bilgisayar oyunu estetiğinin üzerine giden filmler, interaktif dünyada kaybolan gençleri ele alan gençlik filmleri ile David Lynch’in iki hikayeli kara film modelini iç içe geçirmeye çabalayan bir eser. �œKaranlık Cennet”, Gilles Marchand’ın ilk yönetmenlik denemesinde adeta “Donnie Darko”vari bir ÅŸeyin peşinde koşmasına sebep oluyor. Belki belli anlarında yüksek sinema zevki aşılıyor. Ancak genel anlamda yapmak istediğini tamamına erdirdiği söylenemez bu eser için.

Gilles Marchand ismi aslında ilk bakışta çok da tanıdık gelmiyor. Ancak Fransız sinemasının son 10 yılında çıkış yapan Dominik Moll, Laurent Cantet, Cedric Kahn gibi isimlerin ortak senaristliğini yapan şahıs olduğunu �¶ÄŸrenince belli bir ilgi uyandırmaması zor. İkinci yönetmenlik denemesini verdiği “Karanlık Cennetâ€� (“L’Autre Monde”, 2009) ile Moll ve Kahn�™Ä±n David Lynch etkisindeki ‘gizem’ dolu kara film (ya da mystery-noir adıyla özetlenebilir) dünyalarını gençlik aşısına tabi tutması da şaşırtÄ�cı değil.

“Donnie Darko” ile akraba, “Kuzey Faresi”nin altında

Aslında sonucun Moll’un �€œKuzey Faresi” (“Lemming”, 2005) kadar çarpıcı olduğunu söyleyemeyiz. Ancak Marchand’ın burada gençlik filminde daha önce yapılmamış bir şeylerin izini sürerken gizem duygusunu ayakta tutup türe hakim bir bakış salgıladığı gerçeğini de kabul etmek mümkün.

Daha önce Richard Kelly bu formatı “Donnie Darko” (2001) ile daha uçuk bir yere getiriyordu bildiğiniz gibi. Burada ise en kısa tanımıyla bir bilgisayar oyununun oyuncusu olan ana karakterin, o dünyada tanıştığı sarışın kız ile kendi sevgilisi olan esmer kız arasında gidip gelmesi esas mesele.

Bu durumdan da Lynch��in �œKayıp Otoban” (“Lost Highway”, 1997) ve “Mulholland Çıkmazı��nda (“Mulholland Dr.”, 2001) daha hakim kullandığı ‘biri saf, diğeri dolandırıcı esmer ve sarışın femme fatale tiplemelerinin aynı karaktere tekabül etmesi’ motifi devreye giriyor ister istemez. Yönetmenin özellikle ��ş�±k oyunlarını ve karanlığı çok iyi kullanması, özellikle ilk yarıdaki ‘tipik Fransız’ havas�±nÄ� rafa kaldırıp interaktif dünya ile gerçek d�¼nya arasında kalan garip bir gizem duygusuyla perdeye odaklanmamızı sağlıyor.
Üç hakim formülden yeni bir şey çıkarmaya çalışmış

Aslında bu durumun ne “Koş Lola Koş” (“Lola Rentt”, 1998), “Thomas Aşık” (“Thomas Est Amoureux”, 2000), “Ben X” (2008), “Ölüm Oyunu” (“Battle Royale”, 2000) gibi bilgisayar oyunu estetiği aÅŸÄ�layarak ana karakterin öznel dünyasına odaklandığı, ne “Lilly Chou-Chou Hakkında Her Şey” (â€�Riri Shushu no subete”, 2001)i “Okul Çıkı�ŸÄ±” (“Afterschool”, 2008) örneklerinde olduğu gibi interaktif dünyanın sarsıcı etkilerine giriÅŸ yaptığı, ne de Lynch’in iki hikayeli film modelini yüzde yüz anlamda yansıttığı söylenebilir.

Sadece burada ortaya çıkan iskeletin bu sözünü ettiğimiz üç formülden de yanına kar kalacak ÅŸeyleri ödünç alarak yoluna devam ettiğini iddia etmek doğru olacaktır. Bu doğrultuda ilerleyince de zorla kullanılan sarışın kız, ‘cennet köleliği’ meselesi, bekaret sorunsalı, gölge oyunları, snuff video konusu gibi şeyler parça parça zekice yerleştirilmiş “Karanlık Cennet”in yapısına.

Dikkate alınması gereken genç bir yönetmen

Bilgisayar oyununun yapmacık hali ile gerçek dünyanÄ�n samimiyet duygusu da bir hayli yerinde doğrusunu söylemek gerekirse. Ancak Marchand’ın özellikle ilk 45 dakikada bu sub-noir dokusuna yol alırkenki gramersiz Fransız filmi eğilimi birazcık dokuya zarar veriyor. Gizemi ve sistemsel problemleri arka plana itiyor. Snuff videonun ‘hafif şiddetli’ halini rafa kaldırınca yaratılmak istenen etki yerine gelmiyor.

Bu durum sonradan toparlansa da filmin sadece ilgiyle tüketilip belli anlarıyla akıllarda kalmasına yol açıyor. Buna bilgisayar oyunu çeteciliÄŸi meselesinin derinine inilmemesi de eklenince beslenilen yan öykülerden bir kısmı hikayenin içine doğrudan dahil olamıyor.

Buna karşın izlenebilir, keyifle tüketilen, Lynchesk ve interaktif bir kara film ile yüzleşiyoruz. Örneklerini çok görsek de daha acemi uygulamalarına tanıklık ettiğimizden Marchand’ın filmografisini dikkate almak gerek derim. Dario Argento’nun filmlerinin Goblins ezgilerini andıran müzik skalası da tabii bu sinefil bak�±ÅŸ açısının parçalarından biri onu da unutmayalım.

FİLMİN NOTU: 5.5

Künye:

Karanlık Cennet (L’Autre Monde)
Yönetmen: Gilles Marchand
Oyuncular: Grégoire Leprince-Rinquet, Louise Bourgoin, Melvil Poupad, Pauline Etienne, Pierre Niney
Süre: 105 dk.
Yapım Yılı: 2010

‘VAY ARKADAŞ’ DİYEMEMEK

Kemal Uzun’un “Vay Arkadaş” ile kültürümüze yönetmenlik ve senaryo becerisiyle taşıdığı kara komedi formülü, “Çakallarla Dans”ta Murat Şeker’in eline geçmiş. ‘Türk işi’ olmayı kafaya takmış Şeker de ulusal bir halı saha liginin altında yatan bahis çetesinin vukuatlarını araştırıyor. Ancak kurgusundan görüntü yönetimine, müzik kullanımından efektlerine kadar tam bir gör�¼ntü erozyonu ile karşı karşıya kalıyoruz burada. Bunun da sebebi Şeker’in popüler sinemanın hikaye anlatma sanatı olduğunu bilmemesi ve filmini �€˜Yılmaz Erdoğan-Şahan Gökbakar skeçleri’ seviyesinde kurması.

Amerikalı bir eleştirmene ‘Her sene film çeken bir yönetmen var. Filmlerinin gişe rakamları da 200.000 kişinin üzerinde sürekli. PopÃ�ler kültürle arası iyi. Komedi çekmeyi de seviyor’ desek herhalde en azından Dennis Dugan, Adam McKay gibi Hollywood’un işçi tür yönetmenleri gibi sinema dilini bildiğini düşünecektir bu kişinin. Komedi konusunda sıkıntıları olsa da ‘izletir’ diye yorumda bulunacaktır orası kesin.

Kara komedi izleğinden skeç galerisi çıkarmak beceri ister

Ancak nedendir bilinmez Murat Şeker, iş romantik-komedi çekmek olduğunda sinema diline hakim, kara komedi ve durum komedisi olduğunda ise acemi yönetmenlik yaklaşımlarıyla çıkageliyor. Öyle ki �€œAşk Tutulması” (2008) ve “Aşk Geliyorum Demezâ€� (2009) ile Amerikan popüler sinemasının dilini yakalayabilecek bir seviyeye ulaşan yönetmen, ülkemizde yapılması en zor olan komedi alanına, kara komediye girmek gibi bir gafletle bulunuyor sürekli. Bunu bir ‘Tarantino’ hayranlığına bağlayabiliriz belki.

Ancak “2 Süper Film Birden”den (2006) sonra “Çakallarla Dans” (2010) da yönetmenlik gafletleriyle sınıfta kalan bir eser. Herhalde kara komedi yoluyla gelen sistemin sıkıştırdığı karakterlerden (Bunları Guy Ritchie, Quentin Tarantino ve Danny Boyle gibi yönetmenlerin belli dönemlerinde görürüz) skeç galerisi kıvamında bir sinema filmi çıkarmak büyük beceri ister.

Murat Şeker ise burada onu başarıyor. Eleştirelim mi, takdir mi edelim bilemeyeceğiz. Ancak her iki durumda da �€˜görüntü erosyonu’ndan öteye gitmeyen bir 100 dakika ile yüzleştiğimizi gerçeği değişmeyecek.

Futbol ve sinema adına ilginç detaylar barındırıyor

Aslında Del Piyero lakaplı karakterden tutun Gattuso esprisine kadar ‘futbol ve sinema’ adına malzeme veren bir yapıt bu. Özündeki ‘futboldaki bahis mafyasının halı saha ligine uyarlanmış hali’ fikri de ulusal alana uygun bir mesele. Birazcık “Yakartop” (“Dodgeball”, 2004), “Rocknrolla” (2008) ve “Kirli Para” (“Two for the Money���, 2005) koksa da bizim kültürümüze yerleştirilerek başarıya ulaştırılabilirmiş.

Ancak gelin görün ki Şeker, Şevket Çoruh, Murat Akkoyunlu, Ä�lker Ayrık, Timur Acar gibi oyuncuların oynadıÄŸÄ� birbiriyle bağlantısı olmayan skeçler üzerine kurmuş yapısını. Popüler sinemanın bir hikaye anlatma sanatı olduğunu unutmuş. Aynen Yılmaz Erdoğan filmlerinde ve Şahan Gökbakar’ın birinci ile üçüncü ‘Recep İvedik’ filmlerinde oldu�Ÿu gibi.

Romantik-komedi alanına geri dönmesi şart

Ã�stüne üstlük yan hikayeleri iç içe bağlamaya Ã�alışınca da son derece trajik sonuçlar ortaya çıkm��ş, kurgu ve müzik kullanımı konusunda t�¶kezlemiş ve mizah dokusunu derinlere hapsetmiş.

Bu sebeple de Şeker belki bir Quentin Tarantino hayranı olabilir. Ancak kara komedinin zor zanaat olduğu ve hep aynı küfür ile espri yaratma anlayışının ters tepme şansının yükseklerde seyrettiği konusunda uyarılması şart. Bu sebeple samimi ve yerel romantik-komedilerine dönüp Yeşilçam dokusunu oradan günümüze uyarlamasını önereceğiz. Öyle ki Türkçe, Fransızca ve İngilizce müzikleri üst üste yerleştirmekle iş bitmiyor.

F��LMİN NOTU: 2.2

Künye:

Çakallarla Dans
Yönetmen: Murat Şeker
Oyuncular: Şevket Çoruh, İlker Ayrık, Murat Akkoyunlu, Didem Balçın, Timur Acar, Tuba ��nsal, Sera Tokdemir, Sümer Tilmaç, Bülent Ortaçgil, Hakan Bilgin, Cengiz K��çükayvaz
Süre: 107 dk.
Yapım Yılı: 썚

BEKAR VE ÇOCUKLU

Evlilk konusunu ‘Bir bebe�Ÿe bakmak durumunda kalan iki eski aşık’ cümlesi üzerinden incelemeyi hedefleyen bir durum komedisi. â€�Başımıza Gelenler!”in en büyük zaafı da bu noktada Woody Allen filmlerini andıracak kadar derinlikli senaryosunu belli tempo, derinlik ve mesaj sorunları yaşayan bir sinema filmine hapsetmesi. Yine de yola çıktığı durumu sulandırmaması ve soğukkanlılığını korumasıyla, romantizm soslu vasat bir tür denemesi olduğu söylenebilir.

İlk bakıÅŸta Katherine Heigl ve Josh Duhamel isimlerinin üzerine kurulu, çok da birinci sınıf olmayan kadrosuyla katıksız bir romantik-komedinin içinde olacağ�±mÄ�zı öngörmemize yol açan bir proje bu. Ancak �€œBaşımıza Gelenler” (“Life as We Know It”) aslında hiç de göründüğü gibi bir film değil. Daha çok evlilik üzerine düşünce egzersizi yapmamÄ�zı isteyen felsefik bir durum komedisi olarak g�¶rÃ�lebilir.

Bir eve hapsolmak aşkların en güzeli

Bu açıdan bakınca da Ian Deitchman ile Kristin Rusk Robinson’ın senaryoları daha çok Woody Allen gibi kimlik sahibi bir yönetmene uygun olabilirmiş. Burada ise Greg Berlanti gibi ilk filmini çeken bir yÃ�netmenin elinde birazcık etkisini kaybedip ‘kendini iyi hisset’ moduna girmiş doğrusunu s��ylemek gerekirse.

Aslında son yılların en iyi romantik-komedilerinden “Ayrılık”ı (“The Break-up�,񎧖) hatırlatan bir fikirden yola çıkıyor bu yapıt. Ana sorunsalı ynı ev içinde yaşamaya mecbur kalan iki yakın arkadaşın, Holly ve Eric’in birbirlerine yakınlaşıp yakınlaşmayacakları meselesi.

Bu durumu da vefat ettikten sonra bebeklerini Eric ve Holly’e bırakan arkadaşları yaratıyor aslında. Öyle ki vasiyetlerinde ‘Bir şartımız var o da aynı evde yaşayacaksınız’ yazıyor. Bu doÄŸrultuda da “Başım��za Gelenler”, oluşan bu durumun izinde mizahi yollar ararken, zaman zaman derin felsefe de yapıyor.

Bağımsız ruhlu gişe projesi

Ancak bir türlü Berlanti gibi sektöre acemi bir yÃ�netmenin altından kalkabildiği bir sinema filmine dönüşmeyi beceremiyor. Bu sebeple de kimi zaman temposunu ve anlatı hissiyatını kaybediyor.

Yine de bu birbirinden nefret eden ikilinin ‘kutsal aile ocağı’ evi adeta bir ‘yasak ilişki mekanı�™na çevirmeleriyle verdiği mesajlar yerinde. ‘Kendini iyi hisset’ sonu da aslında bu Amerikan ana akım bakışının evlilik yanlısı modunu harekete geÃ�iriyor ve “Başımıza Gelenler”i bir gişe projesi yapıyor. Halbuki proje bazında bakınca bağımsız ruhun bilinmesiyle birlikte o noktadan hareketle daha çarpıcı sonuçlar alınabileceğini gözlemlemek mümkün.

FİLMİN NOTU: 4

Künye:

Başımıza Gelenler (Life as We Know It)
Yönetmen: Greg Berlanti
Oyuncular: Katherine Heigl, Josh Duhamel, Josh Lucas, Christina Hendricks, Jessica St. Clair, Alexis Clagett, Hayes McArthur
Süre: 114 dk.
Yapım Yılı: 2ዊ

İZLE, TÜKET, YAK

“Ate��le Oynayan Kız”, özündeki sistem ve toplumsal yozlaşma odaklı temalarıyla dikkat çeken Millenium üçlemesinin ikinci kitabının uyarlaması. İlk filmde olduğu gibi yine minidizi havasında seyreden 130 dakikalık bir eser. Seri katil filminin ikinci ayağı. Ancak bu sefer â��Katil kim?’ meselesine odaklanmaktan ziyade sosyal konulara el atmak istemesi ve cinsel anlamda cesur sulara yelken açması, ilk ayağına göre biraz daha izlenir ve iki boyutlu durmas��na yol açıyor eldeki eserin.

Stieg Larsson’un çok satan roman serisi Milennium üçlemesinin ikinci uyarlamasında yine ilkinden çok da farklı bir sonu�� yok ortada. ‘Minidizi sürecinin beşer bölümünden sinema filmleri çıkaralım’ şeklinde devam eden seri, burada da süresi yaklaşık olarak 130 dakikayı bulan bir yapıt armağan ediyor bizlere. Elbette izlemesi zaman zaman keyifli, sarsıcı alt metinlerine girmek de sinefil zevki aşılıyor, ancak sonuç yine aynı: ‘Fincher’ınkini beklemek lazım.’.

İlk filmdeki birkaç eksiğinden sıyrılmış

Neyse ki David Fincher imzalı, Rooney Mara’nın seri katil Lisbeth’i canlandırdığı Amerikan yeniden çevrimi için süre azaldı. Aralık 2011’de onu izleyebileceğiz. Elbette Nisan ayında İsveç uyarlamalarının son halkasını da tabiri caizse tükettikten sonra… Peki “Ateşte Oynayan Kız��� (“Flickan som lekte med elden”, 20ǩ), üçlemenin içinde nasıl bir yere oturuyor?

Aslında Daniel Alfredson burada ilk filmdeki iki-ü�§ Å�eyden vazgeçmiş. Bunlardan birincisi sinemaskop formatı, ikincisi ise saklanan cinsel i��erik (yozlaÅŸma da denebilir). Ama doğrusunu söylemek gerekirse bunların her ikisinin de gerçek anlamda olumlu veya olumsuz etki yaptığını söylemek zor.
Dövmeli kızın nasıl ateşle oynar hale geldiğini öğrenmek için birebir!

Sadece burada seri katil olduğunu bildiğimiz Lisbeth’in adına cinayetler işleyen bir katilin izinin sürülmesi ve bunun niye böyle bir sonu�§ verdiğinin incelenmesiyle birazcık alt metinler derinleşiyor. Bu durumun da aile yapısının içindeki yozlaşmaya dikkat çekip toplumsal eleştiriye y�¶nelmesi önemli. ��zellikle seri katil ile özdeşleÅŸmemizi sağlamasının, o karakterin lezbiyen ilişkiye girdiği bir konseptin içinde manidar olduğunu sÃ�yleyebiliriz.

Yani tam Fincher’a göre bir suçlu Lisbeth, her yönüyle. Burada ise böylesi alt metinler ve izlenirlik ile ‘izle tüket yak’ tabirini hak eden bir seri katil filmiyle yüzleşiyoruz. Polisiyenin içinde açılarıyla, atmosferiyle veya gizemiyle çığır açmaktan ziyade bildik gayeleri uygulayıp sarı tonlu bir minidizi kıvamında sadede varmak istiyor. Hayranlarını tatmin ederken d��vmeli kızın ateşle nasıl oynar hale geldiğini öğrenmek için de birebir!

FİLMİN NOTU: 5.2

Künye:

AteÅ�le Oynayan Kız (Flickan som lekte med elden)
Yönetmen: Daniel Alfredson
Oyuncular: Noomi Rapace, Michael Nyqvist, Lena Endre, Sofia Ledarp, Peter Andersson, Michalis Koutsogiannakis
Süre: 129 dk.
Yapım Y�±lÄ�: 2009

TARLABAŞI’NDAN ALT KÜLTÜR MANZARALARI

Sinema bilincini hissedebildiğimiz bir yönetmeni olsa da, birazcık egosantrik bir bakış açısıyla zor sahneleri çekme arzusunun altında kalkamayınca başarıya ulaşamıyor ���Teslimiyet”. Emre Yalg�±nâ��ın ilk filminde Tarlabaşı’ndaki travestilerin hikayesinden bir katil aşıklar filmi konsepti çıkarmak istemesi takdir etmeliyiz. Ancak bunun devamında seks ve tecavüz sahnesi gibi zor şeylere ula�Ÿmayı denemesi, buradaki ‘yalnızlık’ temasın�± kavrayan minimalist ve mesafeli dokuya zarar veriyor ister istemez.

İstanbul’un arka sokaklarına ya da dışlanan semtlerine girince bir hikaye yoğunlu�Ÿu yaşamak mümkün Türk sineması için. Bunun son yÄ�llarda “40” (2009), “Başka Semtin Çocukları” (2008), “Kara Köpekler Havlarken” (2009) gibi kimi başarılı ve başarısız eserlerle perdeye yansıtıldığına da tanıklık ettik.

Elbette kamera arkasında bir Pedro Almodovar yok

Emre Yalgın ise ilk filminde Beyoğlu’nun Tarlabaşı bölgesindeki travestilerin yaşamına girmeyi seçmiş. Bu son derece cesur bir tercih aslında ve her yönüyle takdir edilmeyi hak ediyor. Ancak elbette burada Pedro Almodovar gibi kendini kanıtlamış bir yönetmen yok.

Bu sebeple de bu takdir kısmını abartmadan Yalgın’ın sinemasını tasvir etmek daha doğru olacaktır. Yönetmen, burada drama gibi başlayan ama kaçış hikayesine dönüşen bir katil aşıklar filmi çekmek için kolları sıvamış.
Alt kültür�¼ ele alma cesareti alkışlanmalı

Bu filmlerin bildik ‘erkek-kadın’ ikilisini de ‘travesti-erkek�€™ olarak değiştirmiş. Ancak bu durum karşısında kimi minimalist çerçevelerinden sonuç almasına ve dramatik duyguyu yaratabilse de nihai sonuçta sinema filminin ihtiyacı olan o bütünle yüzleşmemizi engelliyor.

Bunun da ana sebebi, seks ve tecavüz gibi zor sahneleri ‘ille de çekeceğim’ güdüs�¼yle hareket edip seyiriciyi biraz olsun yabancılaştırması. Ancak her şeye rağmen cesareti ve çerçeve yaratma güdüsüyle daha doğru projelerde sonu�§ alabilir Emre Yalgın. Bağımsız sinemanın içinde böylesi yüzlere ihtiyaç var öyle ki…

FİLMİN NOTU: 3.3

Künye:

Teslimiyet
Yönetmen: Emre Yalgın
Oyuncular: G�¶rkem Arslan, Didem Soylu, Seyhan Arman
Süre: 90 dk.
Yapım Yılı: 2009

MASALSI BİR INDIANA JONES

İsmine bakınca ���Bir İstanbul Masalı’nın sinema versiyonunu mu çekmişler?’ diye düş��nebilirsiniz. Ancak durum ondan daha da trajik maalesef. Filmi t�¼ketince ‘keşke öyle olsaydı’ demeniz olasıl�±klar dahilinde. Zira burada Kız Kulesi���nin altında hazine arayan ulusal bir Indiana Jones, onun aşklarÄ�, padişahlık yönetimi ve şaklabanlıklar derken ciddi anlamda yapay ve kitsch (bayağı) bir efekt patlaması da akıyor arka planda. ‘Son Osmanlı: Yandım Ali’deki gibi bir çizgi roman dokusu mevcut mu peki?’ derseniz ‘İsmail Eren’in bu konuda da bir duruşu yok’ cevabını verebiliriz. ‘Bastır abartılı komediyi, bastır abartılı komediyi’ görüşünden buna fırsat bulamamış belli ki…

“Şenlikname: Bir İstanbul Masalı”nı bir tarih albümünün estetiğini yapmak isteyen, fikir olarak yaratıcı ama sonuç anlamında ‘kitsch’ (bayağılık estetiÄ�i) bir sinema eseri olarak tanımlayabiliriz. Aslında bu açıdan Mustafa Şevki Doğan’ın “Son Osmanlı Yandım Ali” (2006) ve Alper Çağlar’ın â��Büşra”da (2010) yaptığı ‘yapay çizgi roman dokusu’ geleneğinin izini sürdüğünü gözlemlemek mümkün.

Yapay efektlerden anlam yaratma konusunda bir kafa karışıklığı var

Bu bağlamda da Osmanlı’nın dünyasını yapay duran efektlerle karşımıza getirmesini doğal karşılamak lazım. Ancak bunun ışığında bir başka ayakları üzerine basma durumu göremiyoruz. Öyle ki bu estetik ne Zaim’in “Nokta”sındaki (2009) hat esteti��i kadar keskin, ne de ismini verdiğimiz eserler kadar ironik durabiliyor.

Aksine sarayın içinde iktidar-muhalefet koşuşturması, aşk hikayesi ve Indiana Jones macerası izliyoruz. Belki yola çıkış açıs�±ndan bunların hepsi olması doğal. Hatta ne yalan söyleyelim, eloğlu bunlardan beyazperdede blockbuster güdüsü inşa etmeyi de biliyor.

Sadece hafif prodüksiyon kalitesi aş��layabilen, postmodern bir deneme

Ancak sözünü ettiğmiz şeyler bir Türk yapımında birleşince elimizde Mine Vargı’nın katkısıyla gelen prodüksiyon kalitesi dışında bir �Ÿey kalmıyor, o da eğer 105 dakikayı tamamlayabilirsek.

Fakat yine de “Şenlikname: Bir İstanbul Masalı”nı Türk sinemasındaki postmodern estetik denemelerinden biri olarak kaynaklara yazmak mümkün. O da buna bile izin vermeyen ‘şapşal komedi anlayışı’ndan arınmayı başarabilirsek tabi!

FİLMÄ°N NOTU: 2.7

Künye:

Şenlikname: Bir İstanbul MasalÄ�
Yönetmen: İsmail Eren
Oyuncular: İlker Yiğen, Ayfer Dönmez, Naci Taşdöğen, Ahmet Mekin
Süre: 1Ǥ dk.
Yapım Yılı: 2010

HAYATIN ‘ARKA SOKAKLAR’INDA…

Martin Scorsese’nin 70’lerde “Arka Sokaklar” ile renkli sinemaya soktuğu stilize gangster filmi geleneÄŸinin Türkiye şubesi. Yani “Baba”nın ‘yönetmen gözlü’ rakibinin ülkemize uyarlanmış versiyonu diyebiliriz. Yönetmen Erhan Kozan’ın, henüz ilk filmi “Çakal” ile içimizden birinin suç eÄŸilimi göstermesini ele alırken yalnızlık, toplumsal açıklar ve sosyal dayatmaların üzerine giderek de gangster filminin gereklerini yerine getirdiği söylenebilir. Snorricam adlı kamerayı Türk sinemasına sokan, bunun yanında vinç, dolly gibi kameraları ve iç ses, sıçramalı kurgu, açı çeşitleri gibi anlatı tekniklerini çok iyi kullanan bir eser var karşımızda. “Kabaday��”, “Kara Köpekler Havlarken”, “Hoşgeldin Hayat” gibi başarısız tür örneklerimiz arasından sıyrılmakta s�±kÄ�ntı çekmeyen bir yapıt “Çakal”. Sibel Kekkili Duvara Karşı . Bu doğrultuda da ‘Türk sineması için aranan gangster filmi sonunda bulundu’ yorumunu yapmak mümkün.

Bu haftan��n en iyi filminin vizyona girmeden bir gün önce, dün yazdığım eleÅ�tirisine aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz.

FÄ°LMİN NOTU: 6

Künye:

Çakal
Yönetmen: Erhan Kozan
Oyuncular: İsmail Hacıoğlu, Uğur Polat, Erkan Can, Naci Ta��döğen, Damla Sönmez
Süre: 90 dk.
Yıl: 썚

KEREM AKÇA’NIN VİZYON FİLMLERİ İÇİN YILDIZ TABLOSU

Av Mevsimi: 6
Biri Beni Isırdı (Vampires Suck): 4.2
Durdurulamaz (Unstoppable): 4
Git BaşÄ±mdan! (Due Date): 3.9
Harry Potter ve Ölüm Yadigarları: Bölüm 1: 6.3
Mahpeyker: Kösem Sultan: 1.5
Memlekette Demokrasi Var: 3.2
Narnia Günlükleri: Şafak Yıldızı’nın Yolculuğu (Chronicles of Narnia: Voyage of the Dawn Trader): 6
Nene Hatun: 2
New York’ta Beş Minare: 6.4
Ölüm Zinciri (Chain Letter): 4
Pak Panter: 4.9
Paranormal Activity 2: 7
Prensesin Uykusu: 4
Sihirbaz (L’Illusioniste): 6.8
Son SavaÅ�çı (Centurion): 6.1
Sosyal Ağ (The Social Network): 7
Testere 3D (Saw 3D): 3.3
Turist (The Tourist): 2.8
Uçan Melekler: 1.9
Vay Arkadaş: 5.5
Ye Dua Et Sev (Eat Pray Love): 3
Yine Mi Sen? (You Again): 3.1
Yukarıdaki Tehlike (Skyline): 6

Not: Yıldızlar, 10 Ã�zerinden zarzor verilmektedir unutmayin.

Mavi Marmara baskını ile soğuyan Türkiye-İsrail ilişkileri son günderde epey bir yakınlaşma yaşadı. İsrail’deki yangına Türkiye’nin uçak göndermesinden sonra Netanyahu’nun teşekkür etmesi ve dün DıÅ�i��leri Bakanlığı Müsteşarı Feridun SinirlioÄŸlu ile Mavi Marmara baskınını soruşturan BM Komisyonu’nun İsrailli temsilcisi Yosef Ciechanover�€™in g��rüşmesi, iki ülke arasındaki ilişkilerin normalleşmesi yolunda atılan adımlar olarak gösterildi… Biz de HABERTÜRK.COM olarak uzmanlara ”Yangın sonrasında iki ülke arasında neler olur?” diye sorduk.
”TÜRKİYE FIRSATI İYİ DEĞERLENDİRDİ”
Zaten bu tür olaylarÄ�n sorunların giderilmesi için fırsat olduğunu belirten Dış Politika Uzmanı Dr. Mensur Akgün, ”Daha önce Öcalan krizinden sonra Yunanistan’la olan deprem diplomasisi de buna benzer bir olaydır. Bu tür tatsız olaylar ülkeler arasındaki ilişkileri normalleştirmek için fırsatlar doğurur. Sonuçta yangında bir sürü can kaydı yaşandı, bunu fırsat olarak ifade etmek elbette yanlış ama diplomasi açısından öyle değerlendirilebilir. İki ülke, arasındaki ilişkileri normalleştirmek için bir fırsat olarak gÃ�rülebilir. Türkiye bu fırsatı iyi değerlendirdi. İlişkileri normalleştirmek için bir adım attı. Verdiği gizli sinyallerden, İsraili’inde Türkiye’yi tatmin edecek bir açıklama yapacağını dÃ�şünüyorum. Zaten kendi içinde sıkıntılar yaÅŸayan, ABD ile problemleri olan İsrail bir de Türkiye’yi karşısına almak istemeyecektir. Umarım Ä°srail açısından da iyi değerlendirilir” dedi.
”İSRAİL ENİNDE SONUNDA TÜRKÄ�YE’NİN DEDİĞİNE GELECEK”
”Türkiye -İsrail ilişkilerindeki bozulma, İsrail’in bölgede attığı her biri istikrarsızlaştırıcı adımların sonucudur” diyen HabertÃ�rk Dış Haberler Müdürü Ceyda Karan, Türkiye’nin bölgesinde ekonomik kalkınma için siyasi istikrar yönünde gelişmeler arzulayan bir ülke olduğunu, bu nedenle de İsrail’le karşı karş��ya gelmesinin kaçınılmaz olduğunu vurgulayarak şunları söyledi:
”Davos krizinin durduk yerde ç�±kmadığını unutmamalıyız. Davos; İsrail’in, Suriye ile Türkiye arabuluculuğunda dolaylı müzakerelerden doğrudan masaya oturmaya başlamasına ramak kala Gazze’ye savaş açmas�� yüzünden meydana geldi. Elbette İsrail Cumhurbaşkanı Peres’in paneldeki sert çıkış��ndan. Sonraki süreçte Türkiye hep aynı mesajları yolladı. Ama İsrail’den büyükelçimize yap�±lan ‘alçak koltuk’ hakareti geldi. Ve son olarak Mavi Marmara. Bir devletin vatandaşlarını uluslararası sularda kimisinin kafas�±na yakın mesafeden kurşun da sıkarak katlederseniz, sizinle barışmak için şartları olur. Ben yaz�±n da yazmıştım. İsrail eninde sonunda Türkiye’nin ‘dediğine gelecek’ diye. Türkiye bölgede İsrail için vazgeçilmez bir ülke. İsrailli yöneticiler bunu anlayıp Türkiye’ni talep ettiği özür ve tazminatı temin ederse ne ala. Buna dair analiz yapmak için de basında yazılıp çizilen İsrail’in ‘insani özürünün’ niteliğine bakmamız gerekecek. Lakin her halükarda, İsrail’in herhangi bir biçimde özür ve tazminat noktasına gelmesi dahi önemli bir geliÅŸmedir. Türk basınında İsrail asla bunu yapmaz diyenlerin oturup düşünmesinde fayda var…”
”NETANYAHU’YA ADIM ATMAK İÇİN FIRSAT VERDİ”
”İsrail Başbakanı Netanyahu, Türkiye ile anlaşmanın, aradaki sorunları sona erdirmenin yollarını arıyor. Tabii bir fatura ödemeden bu imkansız. Çünkü İsrail hükümetinde çok uç noktalar var’’ diyen USAK Genel Koordinatörü Doç. Dr. Sedat Laçiner, bu yangının Netanyahu’ya ad��m atmak için fırsat verdiğini söyledi.
”Türkiye taleplerinde kararlı. Tazminat ve özür olmaksızın ilişkilerin normalleşemeyeceğinde ısrarlı’’ diyen Laçiner, ”Netanyahu buna hazır. Hükümeti de rahatsız etmeden yumaşatarak yapmanın yolunu arıyor. İç dengelerle ilgili. Tutumlardaki değişiklik, yumuşama sağlayabilmek için bir zemin oluşturur’’ dedi.
”GERİ ADIM ATMAK İÇİN BAHANE ARIYORLARDI”
HABERTÜRK yazarı Özcan Tikit, ”Bu adımlar umarım Türkiye’nin taleplerinin yerine getirilmesiyle sonuçlanır. Türkiye öteden beri gerilimleri düşüren bir rol oynuyordu. Mavi Marmara gemisine yapılan kanlı baskın İsrail’in hatasıydı. Dolayısıyla gerilim yükseltilmesi de Tel Aviv’in tercihiydi. Bu aptalca tavrın kendilerine zarar vermeye başladıÄŸÄ�nı gördükleri için de epeydir geri adım atmak için bahane arıyordu. Son yangın olayı da bu almada bir vesile oldu diyebilirim. İlişkilerin düzelmeye başlaması bölgenin yararına bir gelişmedir” dedi.
Tikit, sözlerine şöyle devam etti:
”Hem İsrail, hem Türkiye hem de Suriye bu gerilimden bir fayda sağlanamayacağını anlamıştı. İsrail-Filistin sorununda gelinen nokta, İran’la Batı arasında gerilen ilişkiler Türkiye’nin eskiden olduğu gibi bölgedeki tansiyonu düşüren bir rol üstlenmesini gerektiriyordu.
Ankara’daki etkinliğini kaybedince hem Ortadoğu’dan hem de Avrasya’dan kopmaya başladığını gören, Obama yönetiminin ve AB’nin Filistin sorununa yaklaşımında yaşanan stratejik değişiklikle dünyada yalnızlaşma tehlikesiyle karşı karÅŸı kalan İsrail Türkiye’nin öneminin farkına varmıştır.
Türkiye, krizin diplomatik yoldan aşılması için sürdürdüğü bu tavrı korumal�� ve tüm talepleri karşılanmadan adım atmamalıdır. Bir barış olacaksa bunun Başbakan Erdoğan’ın da belirttiği şekilde özür ve tazminatı içermesi gerekiyor. Yoksa bölgede saygınlığımız kalmaz.” diyerek uluslararasi piyasalarda meltem estirdiler.